Resperator - færøerne

Fotosyntesa og respiratión
 
Endamál:  
Málið við hesari uppgávuni er at máta respiratión, netto og brutto primærproduktionen fyri nakrar algir.
 
1. upptekur ella útskilur ein grøn plante CO2 í ljósi?
2. Behøvist ein grøn planta ljós fyri at upptakað fotosyntesu?
3. upptekur ella útskilur ein grøn planta CO2 í myrkri?
 

Tilfarð:
materialir/kemikalir : algir, iltmálisett.


Teori:                                             fotosyntesa
Fotosyntesa: Energi + 6CO2 + 6H2O C12O6 + 6O2
                                                      
                                                      respiratión


 

 

Fotosyntesan gongur fyri seg í náttúruni. Planturnar taka í seg CO2 og lata O2 frá

sær. Fyri at kunna gera tað, mugu tær fáa vatn (H2O), gjødning og sólarljós. Uttan okkurt

av hesum riggar fotosyntesan ikki.
Tað viktigasta gongur fyri seg í bløðunum á plantunum. Bløðini hava smá hol, har ið CO2

sleppur inn, og O2 sleppur út. Á bløðunum eru ein rúgva av grønkornum.  Sólarorkan verur

uppfangað av klorofyl, ið er eitt farvistoff sum er í grønkornunum sum ger hana. Vatnið ið

kemur inn í blaðið, tekur plantan upp við rótini. Tá ið klorofyl far sólarljós far tað blanda

vatnmolekylir við ilt og brint.
 
Glukose verur gjørd í plantum, tað er eitt evni ið byggir uppá plantuna tá hon veksur.
Fyri at gera eitt glukose molekyl í syntesuni, er brúk fyri 6 koldioxid molekyl og vatn.

Í meðan gerast tað 6 molekylir av ilt. Tá ið plantan respirerar, brýtur hon eitt molekyl av

glukosini niður, við hjálp av 6 ilt molekylum, til 6 vatn molekylir og koldioxid.
Plantan respirerar alt døgnið,  og tórvar ikki ljós fyri at rigga, respiratiónin gongur fyri seg

í øllum molekylunum. Meðan plantan respirerar, gevur hon hita frá sær.
Glukosa verur brotin niður av  ilt og av vatni. So verur tað gjørt hitaorka og ATB. ATB er eitt

evni ið berur tað orku sum ger lívsprocessuna hjá kyknunum.
Tað er umráðandi fyri plantuna at hon far nóg nógv av tí henni tørvar, um hon far eitt sindur

minni, veksur hon ikki líka væl sum hon eigur. Tað er heldur ikki gott um hon far for nógv.

Tað kemur ofta fyri seg at man gevur einum urtapotti ov nógv vatn, eftir eina tíð byrja bløðini

at blíva eitt sindur bleyt, og plantan leggur seg meira. Hetta er tí at for nógv vat er komið inn

í plantuna.
Tá ið korn verur dyrkað, raður tað um at hava tær røttu umstøðurnar. Jørðin skal vera góð nokk,

ikki ov vát ella ov turr, hon má hava nóg nógvar mineralir og má vera nóg væl gjøda.  Veðurlagið

hevur eisini sera stóran týdning, ikki ov kalt ella ov heitt. Í Føroyum gongur tað ikki so væl at dyrka

korn, tí at veðurlagið passar ikki til ta plantuna.
Bruttoprimærproduktión er tann samlaða produktiónin sum verur gjørd av plantunum, innan eitt

tíðarskeið.
Netto produktión er tað ið tikið verur av tá ið heystað verur. Tað verður nýtt til at gera eitt nú matvørur við.

Heystað verur eina ávísa tíð á árinum, tað kemur alt annað uppá hvat ið tað er fyri nøkur planta ið verur dyrkað.

  Vit vilja sjálvandi hava netto produktiónina at vera so høga sum vit kunnu. Alt verur ikki nýtt til mætvøru,

men eisini til at fóðra djórunum. Og so far man høgan vinning, um man millum annað hevur neyt, tí so fær

man meira burturúr mjólkini og kjøtinum.

Fotosyntesan er tað viktigasta hjá okkum, hevði hon ikki verið, so høvdu vit ikki kunnað livað.  Planturnar

gera ilt, sum vit anda í okkum, vit anda súrevni út, sum tær taka til sín aftur. Hetta er ein ringrás í náttúruni.


Resultat:  
1. prøvi : Aftaná at man hevði koyrt alt í og rørt tað saman bleiv vatnið frá
gul/brúnum til blátt og lilla og so til klárt.
 

ein grøn planta bæði upptekur og útskilur CO2 í
ljósið, men hon kann bara útskilja i myrkri. Grundin til at plantan kann upptakað í ljósi er at
fotosyntesan hevur brúk fyri ljósenergi fyri at rigga og av tí kann hetta ikki ganga fyri seg í
myrkri.


Mannagongd:
Fyrst koyra vit fýra dropar av nr 1 og eisini 2 í glasið við algunum (røra aftaná báar ferðir).

Aftaná tað verur bíðað í tveir minuttir, so koyra vit 12 dropar av fløsku nummar 3 í. Aftaná

tað, stoyta vit úr ílatinum við algunum í niður til eina linju ið er eitt sindur omanfyri

helvtina á ílatinum. Síðan er tað ein lítil hvít fløska, vit stoyta ein dropa av henni í

ílatið. Nú er bara ein stór fløska eftir. Vit taka so eina sproytu og fylla hana upp við

vesku úr tí stóru fløskuni og dryppa so spakuliga í ílatið við algunum. Tá vatnið sum

er gruggut blívur klárt, verður steðgað. Síðani telja vit eftir á sproytuni hvussu nógv

er koyrt í ílatið. So skriva vit úrslitið niður.





vit vóru bólkur tvey

resultatir /   O2 (start)  /  O2 (ljós)  /   O2 (myrkt)  / netto  / respirtón  /  brutto  l

Bólkur 1           10       l      10       l          7,9        l     0    l     2,1       l  2,1       l
 
Bólkur 2            5        l      5         l          7          l     0    l     2          l   2         l

Bólkur 3            7        l      7         l          6,5       l     0    l     0,5       l   0,5       l

Bólkur 4            6,8     l      7,2      l                      l     0,4 l                 l  (0,4)     l




Diskusión:
Tað at øll resultatini ikki vóru so líka kann kanska vera av tí at tað ikki var so væl
til dekka tá ein hevði fyngið sær eitt sindur úr vatninum og av tí kundi CO2'i koma
 út av glasinum. Ein onnur grund kundi kanska vera at plantan
var gomul og av tí kundi ikki útføra prosessuna sum hon burdi. 

 

Niðurstøða:
Vit funnu útav hvussu nógva ilt algur geva frá sær í fotosyntesuni. At tær respirera alt døgnið og at tær geva eina ávísa netto- og bruttoproduktión frá sær.

 

EAEEFFFB-FA9D-FC5F-0CA7-132F4AB58DFE